PrEP kullanmak diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korur mu?
Hayır.
Bu belki de PrEP hakkında bilinmesi gereken en kritik noktalardan biri.
CDC'ye göre PrEP, HIV'e karşı koruma sağlar ancak diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
Dolayısıyla PrEP kullanıyor olmak; sifiliz, gonore, klamidya, hepatit veya diğer enfeksiyonların tamamına karşı korunulduğu anlamına gelmez.
Burada “PrEP kullanıyorsam kondoma gerek yok” şeklinde tek bir doğru veya yanlış cümlesi kurmak yerine, kişinin hangi enfeksiyonlardan korunmak istediğine bakmak gerekiyor.
Bir kişi HIV riskini PrEP ile azaltırken diğer enfeksiyonlar için kondom kullanmayı sürdürebilir. Başka biri farklı bir korunma stratejisi tercih edebilir. Önemli olan HIV korunması ile genel cinsel sağlığı birbirine karıştırmamak.
PrEP güvenli mi, yan etkileri var mı?
PrEP genel olarak güvenli kabul edilen bir HIV korunma yöntemidir ancak “hiçbir yan etkisi yoktur” demek doğru olmaz.
CDC; oral veya enjeksiyon şeklindeki PrEP kullanımı sırasında bazı kişilerde bulantı, ishal, baş ağrısı, yorgunluk, karın ağrısı veya enjeksiyon bölgesinde ağrı gibi yan etkiler görülebileceğini belirtiyor. Bu etkilerin çoğunun zaman içinde azalabildiği ifade ediliyor.
Öte yandan hangi PrEP ilacının uygun olduğu kişinin böbrek fonksiyonları, hepatit B durumu, diğer kullandığı ilaçlar ve HIV test sonuçları gibi tıbbi faktörlere bağlı olabilir.
Bu nedenle internetten bir başkasının kullandığı ilacı veya doz şemasını aynen kopyalamak yerine sağlık profesyoneliyle değerlendirmek daha güvenli.
PrEP kullanırken neden düzenli HIV testi gerekiyor?
Çünkü PrEP HIV negatif kişiler için koruyucu bir yöntemdir.
Kişinin HIV enfeksiyonu olup olmadığı bilinmeden veya akut enfeksiyon ihtimali uygun şekilde değerlendirilmeden antiretroviral korumaya başlanması, özellikle ilaç direnci açısından sorun oluşturabilir. Bu yüzden PrEP hizmetlerinin önemli bir parçası HIV testidir.
WHO'nun 2025 lenacapavir kılavuzu, uzun etkili PrEP'in başlatılması ve devamında hızlı HIV testlerinin kullanılmasını da öneriler arasında ele alıyor.
Buradaki mantık aslında çok basit: PrEP'in amacı HIV'i tedavi etmek değil, HIV ortaya çıkmadan önce enfeksiyonun oluşmasını engellemeye çalışmaktır. Bu nedenle HIV durumunun düzenli olarak kontrol edilmesi sistemin temel parçasıdır.
PrEP'in önündeki asıl engel bazen ilaç değil, stigma
PrEP'in bilimsel olarak etkili olması ile insanların onu kullanabilmesi aynı şey değil.
UNAIDS verilerine göre 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,3 milyon kişi HIV ile enfekte oldu. Aynı yıl yaklaşık 3,5 milyon kişi PrEP kullanıyordu; bu sayı 2017'de yalnızca yaklaşık 200 bin kişiydi. Ancak UNAIDS, 2025 için belirlenen 10 milyonluk PrEP erişim hedefinin oldukça gerisinde kalındığını belirtiyor.
Bu rakamlar bana göre önemli bir gerçeği gösteriyor: Bilimsel olarak çalışan bir yöntem geliştirmek, halk sağlığı problemini tek başına çözmüyor.
İnsanların sağlık hizmetine ulaşabilmesi, ilaca erişebilmesi, fiyatın karşılanabilir olması, doktorla rahatça konuşabilmesi ve HIV ile ilgili damgalanma korkusu yaşamaması gerekiyor.
Yani PrEP'in hikâyesi aynı zamanda sağlık ekonomisi, sağlık politikası, toplumsal cinsiyet, psikoloji ve insan hakları hikâyesidir.
PrEP hakkında en sık yapılan yanlış yorumlar
“PrEP kullanan kişi HIV kapmaz.”
Doğru ifade bu değil. PrEP, doğru kullanıldığında HIV riskini çok büyük ölçüde azaltır; yüzde 100 garanti şeklinde yorumlanmamalıdır.
“PrEP sadece eşcinsel erkekler içindir.”
Yanlış. PrEP, HIV edinme riski bulunan farklı gruplar için kullanılan bir HIV korunma yöntemidir. WHO, risk altındaki kişilere çeşitli PrEP seçeneklerinin sunulmasını öneriyor.
“PrEP kullanıyorsam hiçbir cinsel enfeksiyon bulaşmaz.”
Yanlış. PrEP'in hedefi HIV'dir; diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
“Bir kez hap aldım, hemen tamamen korundum.”
Bu da doğru değil. Korunmanın oluşması ve hangi dozlama yönteminin uygun olduğu maruziyet türüne göre değişebilir.
“PrEP HIV tedavisidir.”
Hayır. PrEP HIV negatif kişilere HIV edinimini önlemek amacıyla verilir; HIV tedavisi farklı bir tedavi yaklaşımıdır.
Bence asıl tartışılması gereken soru: İnsanlara seçenek sunmak neden önemli?
HIV korunmasında son yıllardaki gelişmeleri yalnızca “yeni bir ilaç çıktı” şeklinde okumak eksik kalıyor.
Bir kişi için her gün tablet almak en pratik yöntem olabilir. Başka biri için düzenli enjeksiyon daha uygun olabilir. Bir başkası için gizlilik çok önemli olabilir. Bir başkası ise sağlık merkezine düzenli gitmekte zorlanabilir.
WHO'nun 2025'te lenacapaviri ek PrEP seçeneği olarak önermesi de tam olarak bu çeşitliliği yansıtıyor. Yılda iki enjeksiyon fikri, özellikle günlük ilaç kullanımının sürdürülemediği durumlarda yeni bir seçenek oluşturuyor.
Burada bence önemli olan “herkes PrEP kullanmalı” demek değil. Daha anlamlı soru şu:
HIV riski bulunan bir kişi, kendisine uygun korunma yöntemleri arasından bilinçli bir seçim yapabiliyor mu?
Sağlık sisteminin görevi de bu seçimi bilgiyle, testle, takip ile ve damgalama yaratmadan desteklemek.
Forumda sizin deneyiminiz ve düşünceniz ne?
PrEP hakkında konuşurken yalnızca “işe yarıyor mu?” sorusuna takılmak yerine biraz daha geniş düşünmek faydalı olabilir.
- PrEP'i ilk duyduğunuzda ne olduğunu biliyor muydunuz?
- Günlük tablet mi, uzun etkili enjeksiyon mu size daha uygulanabilir geliyor?
- HIV'den korunma konusunda insanların doktora soru sormasını zorlaştıran en büyük sosyal engel sizce nedir?
- PrEP'in Türkiye'de daha fazla konuşulması sizce HIV konusundaki damgalanmayı azaltır mı, yoksa yeni önyargılar mı yaratır?
- Bir korunma yönteminde sizin için daha önemli olan şey nedir: kullanım kolaylığı, gizlilik, maliyet, düzenli takip veya başka bir faktör?
- PrEP hakkında çevrenizde duyduğunuz en yaygın yanlış bilgi ne?
Bence tartışmanın en değerli tarafı burada başlıyor. Çünkü PrEP yalnızca bir ilaç adı değil; HIV'den korunma, bireysel sağlık kararları, cinsel sağlık, mahremiyet, toplumsal stigma ve sağlık hizmetlerine erişimin kesiştiği bir konu.
Bilimsel veriler bize PrEP'in HIV edinme riskini ciddi ölçüde azaltabildiğini söylüyor. Gerçek hayattaki deneyimler ise bir yöntemin etkili olmasının yanında erişilebilir, sürdürülebilir ve kişinin hayatına uyumlu olması gerektiğini gösteriyor. WHO'nun bugün oral ilaçlardan uzun etkili kabotegravir ve yılda iki kez uygulanan lenacapavir gibi seçeneklere uzanan yaklaşımı da bu nedenle önemli.
PrEP'i anlamanın en sağlıklı yolu, onu ne mucizevi bir çözüm ne de yalnızca belirli bir grubun kullandığı bir ilaç olarak görmek. Doğru kişide, doğru yöntemle, uygun HIV testi ve tıbbi takip eşliğinde kullanılan, HIV korunmasında güçlü araçlardan biri olarak değerlendirmek.
Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Centers for Disease Control and Prevention (CDC), UNAIDS ve New England Journal of Medicine'nde yayımlanan PURPOSE 1 çalışması. Güncel öneriler ve ilaç seçenekleri ülkelerin ruhsatlandırma, geri ödeme ve sağlık sistemi uygulamalarına göre değişebilir.
Tıbbi uyarıları daha görünür ve net yapAmaçlanan kelime sınırını gerçekten karşıla
Tıbbi uyarıları daha görünür ve net yap
Amaçlanan kelime sınırını gerçekten karşıla
Başlık biçimini istenen renk etiketiyle tamamla
Hayır.
Bu belki de PrEP hakkında bilinmesi gereken en kritik noktalardan biri.
CDC'ye göre PrEP, HIV'e karşı koruma sağlar ancak diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
Dolayısıyla PrEP kullanıyor olmak; sifiliz, gonore, klamidya, hepatit veya diğer enfeksiyonların tamamına karşı korunulduğu anlamına gelmez.
Burada “PrEP kullanıyorsam kondoma gerek yok” şeklinde tek bir doğru veya yanlış cümlesi kurmak yerine, kişinin hangi enfeksiyonlardan korunmak istediğine bakmak gerekiyor.
Bir kişi HIV riskini PrEP ile azaltırken diğer enfeksiyonlar için kondom kullanmayı sürdürebilir. Başka biri farklı bir korunma stratejisi tercih edebilir. Önemli olan HIV korunması ile genel cinsel sağlığı birbirine karıştırmamak.
PrEP güvenli mi, yan etkileri var mı?
PrEP genel olarak güvenli kabul edilen bir HIV korunma yöntemidir ancak “hiçbir yan etkisi yoktur” demek doğru olmaz.
CDC; oral veya enjeksiyon şeklindeki PrEP kullanımı sırasında bazı kişilerde bulantı, ishal, baş ağrısı, yorgunluk, karın ağrısı veya enjeksiyon bölgesinde ağrı gibi yan etkiler görülebileceğini belirtiyor. Bu etkilerin çoğunun zaman içinde azalabildiği ifade ediliyor.
Öte yandan hangi PrEP ilacının uygun olduğu kişinin böbrek fonksiyonları, hepatit B durumu, diğer kullandığı ilaçlar ve HIV test sonuçları gibi tıbbi faktörlere bağlı olabilir.
Bu nedenle internetten bir başkasının kullandığı ilacı veya doz şemasını aynen kopyalamak yerine sağlık profesyoneliyle değerlendirmek daha güvenli.
PrEP kullanırken neden düzenli HIV testi gerekiyor?
Çünkü PrEP HIV negatif kişiler için koruyucu bir yöntemdir.
Kişinin HIV enfeksiyonu olup olmadığı bilinmeden veya akut enfeksiyon ihtimali uygun şekilde değerlendirilmeden antiretroviral korumaya başlanması, özellikle ilaç direnci açısından sorun oluşturabilir. Bu yüzden PrEP hizmetlerinin önemli bir parçası HIV testidir.
WHO'nun 2025 lenacapavir kılavuzu, uzun etkili PrEP'in başlatılması ve devamında hızlı HIV testlerinin kullanılmasını da öneriler arasında ele alıyor.
Buradaki mantık aslında çok basit: PrEP'in amacı HIV'i tedavi etmek değil, HIV ortaya çıkmadan önce enfeksiyonun oluşmasını engellemeye çalışmaktır. Bu nedenle HIV durumunun düzenli olarak kontrol edilmesi sistemin temel parçasıdır.
PrEP'in önündeki asıl engel bazen ilaç değil, stigma
PrEP'in bilimsel olarak etkili olması ile insanların onu kullanabilmesi aynı şey değil.
UNAIDS verilerine göre 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,3 milyon kişi HIV ile enfekte oldu. Aynı yıl yaklaşık 3,5 milyon kişi PrEP kullanıyordu; bu sayı 2017'de yalnızca yaklaşık 200 bin kişiydi. Ancak UNAIDS, 2025 için belirlenen 10 milyonluk PrEP erişim hedefinin oldukça gerisinde kalındığını belirtiyor.
Bu rakamlar bana göre önemli bir gerçeği gösteriyor: Bilimsel olarak çalışan bir yöntem geliştirmek, halk sağlığı problemini tek başına çözmüyor.
İnsanların sağlık hizmetine ulaşabilmesi, ilaca erişebilmesi, fiyatın karşılanabilir olması, doktorla rahatça konuşabilmesi ve HIV ile ilgili damgalanma korkusu yaşamaması gerekiyor.
Yani PrEP'in hikâyesi aynı zamanda sağlık ekonomisi, sağlık politikası, toplumsal cinsiyet, psikoloji ve insan hakları hikâyesidir.
PrEP hakkında en sık yapılan yanlış yorumlar
“PrEP kullanan kişi HIV kapmaz.”
Doğru ifade bu değil. PrEP, doğru kullanıldığında HIV riskini çok büyük ölçüde azaltır; yüzde 100 garanti şeklinde yorumlanmamalıdır.
“PrEP sadece eşcinsel erkekler içindir.”
Yanlış. PrEP, HIV edinme riski bulunan farklı gruplar için kullanılan bir HIV korunma yöntemidir. WHO, risk altındaki kişilere çeşitli PrEP seçeneklerinin sunulmasını öneriyor.
“PrEP kullanıyorsam hiçbir cinsel enfeksiyon bulaşmaz.”
Yanlış. PrEP'in hedefi HIV'dir; diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
“Bir kez hap aldım, hemen tamamen korundum.”
Bu da doğru değil. Korunmanın oluşması ve hangi dozlama yönteminin uygun olduğu maruziyet türüne göre değişebilir.
“PrEP HIV tedavisidir.”
Hayır. PrEP HIV negatif kişilere HIV edinimini önlemek amacıyla verilir; HIV tedavisi farklı bir tedavi yaklaşımıdır.
Bence asıl tartışılması gereken soru: İnsanlara seçenek sunmak neden önemli?
HIV korunmasında son yıllardaki gelişmeleri yalnızca “yeni bir ilaç çıktı” şeklinde okumak eksik kalıyor.
Bir kişi için her gün tablet almak en pratik yöntem olabilir. Başka biri için düzenli enjeksiyon daha uygun olabilir. Bir başkası için gizlilik çok önemli olabilir. Bir başkası ise sağlık merkezine düzenli gitmekte zorlanabilir.
WHO'nun 2025'te lenacapaviri ek PrEP seçeneği olarak önermesi de tam olarak bu çeşitliliği yansıtıyor. Yılda iki enjeksiyon fikri, özellikle günlük ilaç kullanımının sürdürülemediği durumlarda yeni bir seçenek oluşturuyor.
Burada bence önemli olan “herkes PrEP kullanmalı” demek değil. Daha anlamlı soru şu:
HIV riski bulunan bir kişi, kendisine uygun korunma yöntemleri arasından bilinçli bir seçim yapabiliyor mu?
Sağlık sisteminin görevi de bu seçimi bilgiyle, testle, takip ile ve damgalama yaratmadan desteklemek.
Forumda sizin deneyiminiz ve düşünceniz ne?
PrEP hakkında konuşurken yalnızca “işe yarıyor mu?” sorusuna takılmak yerine biraz daha geniş düşünmek faydalı olabilir.
- PrEP'i ilk duyduğunuzda ne olduğunu biliyor muydunuz?
- Günlük tablet mi, uzun etkili enjeksiyon mu size daha uygulanabilir geliyor?
- HIV'den korunma konusunda insanların doktora soru sormasını zorlaştıran en büyük sosyal engel sizce nedir?
- PrEP'in Türkiye'de daha fazla konuşulması sizce HIV konusundaki damgalanmayı azaltır mı, yoksa yeni önyargılar mı yaratır?
- Bir korunma yönteminde sizin için daha önemli olan şey nedir: kullanım kolaylığı, gizlilik, maliyet, düzenli takip veya başka bir faktör?
- PrEP hakkında çevrenizde duyduğunuz en yaygın yanlış bilgi ne?
Bence tartışmanın en değerli tarafı burada başlıyor. Çünkü PrEP yalnızca bir ilaç adı değil; HIV'den korunma, bireysel sağlık kararları, cinsel sağlık, mahremiyet, toplumsal stigma ve sağlık hizmetlerine erişimin kesiştiği bir konu.
Bilimsel veriler bize PrEP'in HIV edinme riskini ciddi ölçüde azaltabildiğini söylüyor. Gerçek hayattaki deneyimler ise bir yöntemin etkili olmasının yanında erişilebilir, sürdürülebilir ve kişinin hayatına uyumlu olması gerektiğini gösteriyor. WHO'nun bugün oral ilaçlardan uzun etkili kabotegravir ve yılda iki kez uygulanan lenacapavir gibi seçeneklere uzanan yaklaşımı da bu nedenle önemli.
PrEP'i anlamanın en sağlıklı yolu, onu ne mucizevi bir çözüm ne de yalnızca belirli bir grubun kullandığı bir ilaç olarak görmek. Doğru kişide, doğru yöntemle, uygun HIV testi ve tıbbi takip eşliğinde kullanılan, HIV korunmasında güçlü araçlardan biri olarak değerlendirmek.
Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Centers for Disease Control and Prevention (CDC), UNAIDS ve New England Journal of Medicine'nde yayımlanan PURPOSE 1 çalışması. Güncel öneriler ve ilaç seçenekleri ülkelerin ruhsatlandırma, geri ödeme ve sağlık sistemi uygulamalarına göre değişebilir.
Tıbbi uyarıları daha görünür ve net yapAmaçlanan kelime sınırını gerçekten karşıla
Tıbbi uyarıları daha görünür ve net yap
Amaçlanan kelime sınırını gerçekten karşıla
Başlık biçimini istenen renk etiketiyle tamamla